Protokół pięćdziesiątego siódmego posiedzenia Wielkiej Rady Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 15 listopada 1823 r.
Or. Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. S I 77, s. 209–216.
Edycja krytyczna: Mateusz Mataniak.

15 XI 1823

[s. 209] Działo się na posiedzeniu Wielkiej Rady dnia 15 listopada 1823 r.

W obecności JW Prezesa Senatu i Rady¹, JW JX. Biskupa², senatora Grodzickiego³, prezesa Appelacyi Nikorowicza⁴, zastępców konserwatorów Hoszowskiego⁵, Krzyżanowskiego⁶ i Markowskiego⁷, Słotwińskiego⁸ delegowanego od Reprezentacyi i Kosteckiego⁹ profesora wysłużonego dalej sekretarza Rady¹⁰.

Przedmiot. Piętnastu uczniów z Liceum św. Anny upraszają, aby od opłaty minerwaliów za rok upłyniony uwolnionymi byli. Uchwalono. Prośby te przesłać Prorektorowi Liceum św. Anny z wezwaniem aby zniósłszy się z profesorami i nauczycielami opinię swą względem nich Radzie oznajmił.

Przedmiot. Ignacy Gomżański ekskludowany uczeń klasy V z Liceum św. Barbary uprasza o ułaskawienie wyroku. Uchwalono. Odpowiedzieć że ponieważ żądający się w drodze łaski nie złożył dowodów poprawy swoich obyczajów, przeto żądanie jego skutku otrzymać nie może.

Przedmiot. Senat Rządzący przesyła Radzie przedstawienie Dozoru Głównego Szkół Początkowych względem udzielenia pozwolenia pannie Innocencji Darowskiej na założenie pensji płci żeńskiej. Uchwalono. Wezwać Dozór Główny Szkół Początkowych do wydania stosownego upoważnienia.

[s. 210] Przedmiot. P. Himonowski¹¹ były Rektor Liceum św. Anny wnosi prośby swe o powiększenie mu pensji wysłużonej. Uchwalono. Prośbę tę jako w materii ekonomicznej podaną Senatowi Rządzącemu przedstawić.

Przedmiot. Zastępca Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego donosi Radzie o uskutecznionym Rozkładzie przedmiotów naukowych na kurs szkolny 1823/1824 dawać się mających, tudzież o czasie w którym te obiekty dawanymi być mają. Uchwalono. Rozkład przedstawiony zatwierdzić i o zatwierdzeniu Zastępcy Rektora donieść z wezwaniem, aby wykonania onego pilnował.

Przedmiot. X. Waliczko¹² Prorektor Liceum św. Barbary wnosi prośbę o zrównanie jego pensji równie jak i innych profesorów duchownych z pensjami nauczycieli świeckich. Uchwalono. Prośbę tę przesłać Senatowi Rządzącemu jako dotyczącą przedmiotu ekonomicznego.

Przedmiot. P. Katarzyna Linhard pozostała wdowa po profesorze kliniki i weterynarii P. Ignacym Linhard¹³ prosi o pensję wdowią. Uchwalono. Odpowiedzieć, że brak funduszu i potrzeba pozostawienia jakiejś onego części na wypadek profesora za wysłużonego śmierci, by wdowa po nim pozostać mogąca uzyskać mogła opatrzenie, nie dozwala [s. 211] przychylić się do jej prośby, ile że jej mąż tylko przez ciąg lat sześciu pełnił obowiązki profesora.

Przedmiot. P. Słotwiński członek delegowany od Reprezentacyi zdaje sprawę z odbytych egzaminów w obu Oddziałach Liceum w końcu kursu zeszłorocznego i przedstawia niektóre uwagi względem Ksiąg elementarnych, podług których objekta są dawane. Uchwalono. Rada pobierając do wiadomości ten raport oświadcza swoje zadowolenie Prorektorom, profesorom i nauczycielom obu Oddziałów Liceum.

Przedmiot. Zastępca Rektora przedstawia złożony przez kasjera akademickiego rachunek z funduszu minerwaliów. Uchwalono. Wezwać Zastępcę Rektora, aby polecił kasjerowi akademickiemu ułożenie rachunku z funduszu minerwaliów aż do dnia ostatniego miesiąca października br.

Przedmiot. Zastępca Rektora otwiera opinię swoją w przedmiocie żądanego pozwolenia ze strony P. Jakoba Charasińskiego, aby mu pozwolenie udzielonym było uczęszczania na lekcje publiczne do Uniwersytetu. Uchwalono. Udzielić zezwolenia P. Charasińskiemu uczęszczania na lekcje publiczne Uniwersytetu na pierwszy rok przepisane z warunkiem, iż bez uzyskania świadectwa maturitatis na drugoroczny kurs nauk filozoficznych przypuszczonym nie zostanie.

[s. 212] Przedmiot. Zastępca Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego przedstawia prośbę P. Wasilewskiego kasjera Uniwersytetu o uwolnienie go od opłaty stempla nominacyjnego. Uchwalono. Przesłać prośbę P. Wasilewskiego Senatowi Rządzącemu do załatwienia jako ściągającą się do przedmiotu ekonomicznego.

Przedmiot. P. Michał Dzikowski były audytor Uniwersytetu użala się na Zastępcę Rektora, iż mu wzbrania się wydać świadectw z odbytego kursu nauk filozoficznych. Uchwalono. Wezwać Zastępcę Rektora, aby objaśnił powody dla których wydania rzeczonych świadectw odmawia.

Przedmiot. Zastępca Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego przedstawia prośbę P. Krzyżanowskiego adiunkta Obserwatorium Astronomicznego o powiększenie jego płacy począwszy od 1 października aż do ostatniego maja 1824 r. Uchwalono. Uczynić przedstawienie do Senatu Rządzącego, aby ze względu że kwota 100 złp miesięcznie przez P. Karczewskiego¹⁴ pobierana nie może wystarczyć na opatrzenie

jego potrzeb tudzież iż poruczone mu zostało poświęcanie lekcji astronomii elementarnej, Senat Rządzący zechciał onemuż od dnia 1 października br. aż do ostatniego maja 1824 r. [s. 213] z funduszu minerwaliów kwotę 166 złp do pensji etatowej dopłacać polecić, i ile że z dniem 1 czerwca 1824 r. pensja P. Karczewskiego do 3000 złp podniesioną być ma.

Przedmiot. Prorektorowie obu Oddziałów Liceów przedstawiają Radzie potrzebę przedrukowania niektórych książek dla wygody uczącej się młodzieży. Uchwalono. Rada zezwala tymczasowo na przedrukowanie książki elementarnej pod tytułem Historii naturalnej i Mitologii, aby z niej mieć wskazówkę kosztu druku innych książek i upoważnia Prorektora Liceum św. Anny tudzież profesorów Kosickiego¹⁵ i Kulawskiego¹⁶ do zawarcia z drukarzami układu o przedrukowanie tej książki, którzy próbki papieru i druku okażą dostateczne, a zawarty układ przedstawionym być ma Radzie do zatwierdzenia, która zaraz oznaczy cenę, podług której książki te młodzieży szkolnej sprzedawanymi być mają. Do korekty pierwszej wzywa P. Kulawskiego, do drugiej P. Kosickiego, a do trzeciej P. Powstańskiego Prorektora Gimnazjum św. Anny, pochwalając gorliwość P. Kosickiego w podjęciu się korekty i dodawania znaków prosodii drukom łacińskim.

Przedmiot. Senat Akademicki przedstawia do zatwierdzenia wybór na zastępcę prosektora przez Wydział Lekarski po zawakowaniu tej posady przez zrezygnowanie P. Szklarskiego¹⁷ zrobiony. Uchwalono. [s. 214] Gdy nie spotrzega Rada w uchwale Wydziału Lekarskiego, aby opinia względem zdatności kandydata gruntowała się na szczegółowym wybadaniu jego zdatności przez profesora anatomii tudzież gdy inni jeszcze kandydaci o tę posadę ubiegają się, a mianowicie Antoni [Klidasz] i Józef Nowacki, przeto komunikować te prośby Senatowi Akademickiemu z wezwaniem, aby takowe Wydziałowi Lekarskiemu przesłał, który zasięgnąwszy szczególnej opinii profesora anatomii względem zdatności każdego z kandydatów zgłaszających się, uchwałę powtórną w tej mierze wyda, a następnie Senatowi Akademickiemu przedstawi łącznie z relację profesora anatomii do dalszego postąpienia, a mianowicie przełożenia całej okoliczności Wielkiej Radzie.

Przedmiot. Senat Akademicki przedstawia do zatwierdzenia Rady wybór zastępcy profesora hydrauliki i architektury w osobie P. Feliksa Radwańskiego¹⁸ przez Wydział Matematyczno-Fizyczny zrobiony. P. Ludwik Ferszter korrektor przy Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu uprasza o konferowanie sobie tej Katedry jako do niej usposobionym. Uchwalono. Odpowiedzieć Senatowi Akademickiemu, że Rada ustanowienie zastępcy w osobie P. Radwańskiego uznaje niedogodnym i niepotrzebnym, z powodu że P. Radwański sprawuje obowiązki Budowniczego Rządowego, dla których w Okręg oddalać się musi, nie mógłby [s. 215] regularnie obowiązkom nauczycielskim zadosyć czynić, rezygnować zaś i stałej posady dla zastępstwa zapewne nie chciałby, tudzież iż ustanowienie zastępcy tam gdzie jeszcze nie było aktualnego profesora, uważa za rzecz mniej stosowną, a zatem poleca Zastępcy Rektora, aby nowy konkurs trzechmiesięczny do tej Katedry ogłosił, z

objaśnieniem, jakie do tej Katedry przywiązane jest wynagrodzenie tudzież iż konkurrujący stopień doktora filozofii posiadać powinien. Ogłoszenie wspomnianego konkursu nastąpić ma przez pisma nie tylko krajowe, ale i zagraniczne, a mianowicie przez gazety warszawskie, wiedeńskie i berlińskie. P. Ferszterowi odpowiedzieć, iż gdy nowy konkurs ogłoszonym został, przeto ma się osobiście do Wydziału zgłosić i egzaminowi się poddać, a zarazem uwiadomić go, że stosownie do przepisów Statutu konkurrujący o tę Katedrę stopień doktora filozofii posiadać powinien.

Przedmiot. Zastępca Rektora czyni raport względem udzielenia P. Gallemu¹⁹ uczniowi Szkoły Rzeźbiarskiej posady korrektora przy tejże szkole, a następnym raportem odwołuje to swoje przedstawienie.

Przedmiot. Gdy posada korrektora okazała się niepotrzebną i zajść miały wedle opinii Zastępcy Rektora jakieś niestosowne ze strony P. Gallego postępowania [s. 216] przeto Rada przez wzgląd na oznajmioną przez niego chęć pilnego do tej sztuki przykładania się, postanowiła uczynić stosowne do Senatu Rządzącego przedstawienie, aby P. Galli z funduszu minerwaliów kwotę 200 złp tytułem zasiłku wypłacić polecił.

Przedmiot. Wielmożny Kazimierz Brodziński²⁰ profesor i sekretarz Królewsko- Warszawskiego Uniwersytetu prosi o konferowanie mu stopnia doktora Wydziału Literackiego. Uchwalono. Odpowiedzieć P. Brodzińskiemu, że lubo Rada przekonaną jest, że talenta i znakomite płody literatury ojczystej przez P. Brodzińskiego wypracowane nadawać mu mogą stosowny tytuł do osiągnienia dostojności akademickich, jednak gdy Uniwersytetowi naszemu stopnia doktora Lectionis Litterariae nie jest znanym i kandydat życzy sobie otrzymać stopień doktora filozofii, trzy egzamina złożyć winien, pierwszy z właściwej filozofii teoretycznej i praktycznej, drugi z matematyki i fizyki, a trzeci z historii powszechnej, a oprócz tego świadectwami z nauk początkowych wykazać się winien, przeto P. Brodziński końcem otrzymania skutku swych życzeń do właściwego Wydziału udać się i formalnościom przez Statut przepisanym poddać się zechce.

Na czym posiedzenie ukończyło się.

[Podpisy] Wodzicki, Darowski– sekretarz Rady.

[hasła: Wielka Rada Uniwersytetu Jagiellońskiego, Senat Rządzący, Senat Akademicki, Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, kasjer UJ, Wydział Lekarski UJ, Wydział Filozoficzny UJ, Szkoła Rzeźbiarsko-Malarska, Liceum św. Anny, Liceum św. Barbary ,opłata minerwaliów, Obserwatorium Astronomiczne, Dozór Główny Szkół Początkowych, Uniwersytet Warszawski]

¹ Stanisław Wodzicki (1759–1843): prezes Senatu Rządzącego, polityk o przekonaniach ultrazachowawczych, wróg niezależności UJ, swoją polityką doprowadził do wydania przez rządy państw opiekuńczych Przepisów tymczasowych dla Uniwersytetu (1821), które uchylały liberalny Statut uczelni z 1818 r., zasadniczo ograniczając jej autonomię; cieszył się poparciem Metternicha i Nowosilcowa; położył zasługi w dziedzinie

botaniki, autor sześciotomowego dzieła „O hodowaniu, użytku, mnożeniu i poznawaniu drzew, krzewów, roślin i ziół” (1818–1828), J. Sondel, Słownik historii i tradycji Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2012, s. 1416–1417.

² Jan Paweł Woronicz (1757–1829): od 1789 kanonik katedralny kijowski, w 1794 czł. Komisji Porządkowej Księstwa Mazowieckiego, 1800 czł. Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie, 1805 kanonik warszawski, 1808 czł. Rady Stanu Księstwa Warszawskiego, 1816 biskup krakowski, 1828 arcybiskup warszawski i prymas Królestwa Polskiego, K.R. Prokop, Poczet biskupów krakowskich, Kraków 1999, s. 214–220.

³ Feliks Grodzicki (ok. 1760–1838): w 1809 członek Tymczasowej Rady Administracyjnej w Krakowie, członek-asesor Komisji Organizacyjnej z ramienia Austrii, od 1815 dożywotni senator WMK, od 1821 komisarz rządowy UJ, poseł do Zgromadzenia Reprezentantów 1817–1818, 1821–1822, PSB t. VIII, Wrocław-Kraków-Warszawa 1959–1960 (J. Bieniarzówna); „Gazeta Krakowska” nr 98 z 7 XII 1817; nr 97 z 5 XII 1821.

⁴ Józef Nikorowicz (1753–1833): od 1815 prezes Sądu Apelacyjnego WMK; studia ukończył na Uniwersytecie Lwowskim, od 1793 prezes Sądu (Trybunału) Szlacheckiego w Tarnowie, od 1797 w Krakowie, członek Wielkiej Rady UJ, wybrany w 1827 na prezesa Senatu Rządzącego, urzędu nie objął, J.Wawel- Louis, Urywki z dziejów i życia mieszkańców Krakowa, red. J. Bieniarzówna, W. Bieńkowski, „Biblioteka Krakowska” nr 117. Kraków 1977, s. 170–171; K. Hoszowski Biografie ośmiu zgasłych członków Towarzystwa Naukowego Krakowskiego, Kraków 1869, s. 37–42.

⁵ Mikołaj Hoszowski (1778–1828): senator WMK, w 1809 czł. Centralnej Komisji Rządu Tymczasowego, od 1816 sędzia Sądu Apelacyjnego WMK, od 1816 członek Komitetu Prawodawczego, w l. 1817–1828 marszałek sejmowy, od 1816 członek TNK, w l. 1817/18, 1824/25–1827/28 zast. profesora w Katedrze Umiejętności Politycznych; 1818/19–1822/23 profesor tamże, w 1824 dziekan Wydziału Prawa UJ, P. M. Żukowski, op.cit., s. 189–190; PSB, t. X, s. 33–34 (C. Bąk).

⁶ Adam Krzyżanowski (1785–1847): w l. 1807/08–1808/09 profesor nadzw. w Katedrze Prawa Wekslowego, 1809/10–1811/12 prof. Kodeksu Napoleona, kodeksu handlowego, prawa górniczego „tudzież praw na ostatnim sejmie ustanowionych”, 1812/13–1847 prof. w Katedrze Kodeksu Cywilnego i Handlowego; w l. 1814/15–1815/1816, 1826/27–1832/33 dziekan Wydziału Prawa; 1845/46–1846/47 Rektor UJ, od 1816 członek TNK, prowadził praktykę adwokacką, P. M. Żukowski, Profesorowie Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, t. 2: 1780–2012, red. D. Malec, Kraków 2014, s. 262–263; J. Sondel, op. cit., s. 725; PSB, t. XV, Wrocław–Warszawa–Kraków 1970, s. 587–588 (J. Bieniarzówna).

⁷ Józef Markowski (1758–1829): profesor chemii i mineralogii UJ, kilkakrotny dziekan Wydziału Lekarskiego; od 1782 studiował nauki matematyczno-fizyczne i lekarskie, stypendysta Komisji Edukacji Narodowej, w okresie pobytu w Paryżu prywatny lekarz cesarzowej Józefiny, położył duże zasługi w zakresie dydaktyki chemii, zorganizował i wyposażył gabinet chemiczny, od 1817 wykładowca mineralogii; w 1818 Nowosilcow jako konserwator UJ powołał go na swojego zastępcę, w tym charakterze Markowski okazał się zausznikiem władz zaborczych, J. Sondel, op. cit., s. 820–821.

⁸ Feliks Słotwiński (1788–1863): w 1811 zast. prof. w Katedrze Prawa Natury, Publicznego, Narodów i Ekonomii Politycznej; 1812–1817 prof. tamże; 1817–1828, 1831–1833 prof. w Katedrze Prawa Natury i Kościelnego; 1833/34–1846/47 prof. prawa rzymskiego i kościelnego; 1848/49–1860 prof. w Katedrze Prawa Kościelnego i Procedury Cywilnej; 1820/21–1822/23, 1833/34–1834/35, 1842/43, 1845/46–1847/48, 1850/51 dziekan Wydział Prawa, P. M. Żukowski, op. cit., s. 482–483; PSB, t. XXXIX, Warszawa–Kraków 1999–2000, s. 47–50 (B. Szlachta); Złota księga Wydziału Prawa i Administracji, red. J. Stelmach, W. Uruszczak, Kraków 2000, s. 127–134 (B. Szlachta); J. Sondel, op. cit., s. 1205.

⁹ Franciszek Kostecki (1758–1844): profesor patologii i praktyki lekarskiej Szkoły Głównej; od 1785 adiunkt chirurgii, 1788 doktor medycyny i chirurgii, uczestnik powstania kościuszkowskiego, dziekan Wydziału Lekarskiego 1809, 1814–1818, w l. 1826–1830 asesor Komitetu przy Kuratorii Generalnej Instytutów Naukowych, J. Sondel, op. cit., s. 692, 1446.

¹⁰ Wincenty Darowski (1787–1862): dr praw UJ, od 1816 r. urzędnik WMK, w tym sekretarz generalny Senatu Rządzącego (do 1843), czł. Towarzystwa Naukowego Krakowskiego, w l. 1846–1851 prezes Komitetu

Gospodarczo-Rolniczego (późniejszego Towarzystwa Rolniczego Krakowskiego), zwolennik uwłaszczenia chłopów, PSB, t. IV, Kraków 1937, s. 443 (W. Sobociński).

¹¹ Antoni Himonowski (1758-1830): pedagog, prorektor Gimnazjum (później Liceum) św. Anny; w l. 1794-1801 prorektor Szkół Przygłównych, 1794–1812 senior bursy Iurisperitorum, w 1820 przeszedł na emeryturę; sędzia pokoju okręgu I, PSB, t. IX, Wrocław–Warszawa–Kraków 1961, s. 519–520 (K. Mrozowska); R. Dutkowa, Szkolnictwo średnie Krakowa w pierwszej połowie XIX w. (1801 – 1846), Wrocław 1976, „Monografie z Dziejów Oświaty”, t. XIX, passim; Kalendarzyk polityczny Wolney i niepodległey Rzeczypospolitey Krakowskiey pod opieką Trzech Nayjaśniejszych i Najpotężnieyszych Monarchów zostaiącey na rok 1819, Kraków 1819, s. 57.

¹² Tymoteusz Waliczko: ksiądz, nauczyciel w Liceum św. Barbary, rektor oddziału II Liceum, rektor Zgromadzenia XX. Kanoników Grobu Chrystusowego przy kościele św. Barbary, Kalendarzyk polityczny Wolney i niepodległey Rzeczypospolitey Krakowskiey pod opieką Trzech Nayjaśniejszych i Najpotężnieyszych Monarchów zostaiącey na rok 1819, Kraków 1819, s. 45, 57.

¹³ Ignacy Linhardt: absolwent Uniwersytetu w Wiedniu, zast. profesora weterynarii 1795–1797 tamże, w l. 1816–1817 profesor w Katedrze Weterynarii z anatomią porównawczą, okulistyką i dentystyką, K. Mrozowska, Historia Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1795 – 1850, [w:] Dzieje Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1765 – 1850, t. 2, cz. I, red. K. Opałek, Kraków 1965, s. 137.

¹⁴ Wincenty Karczewski (1789-1832): astronom, absolwent Uniwersytetu Wileńskiego, od 1811 zatrudniony w Obserwatorium Astronomicznym w Wilnie, od 1814 zastępca profesora astronomii, w l. 1818–1821 przebywał w Paryżu, studiując astronomię pod kierownictwem D.F.J. Arago, w l. 1821–1822 nauczyciel matematyki w Szkole Wojewódzkiej w Kielcach, w l. 1823–1825 adiunkt w Obserwatorium Astronomicznym UJ, w l. 1826–1831 pomocnik astronoma-obserwatora w Wilnie, Piotra Sławińskiego; popularyzator astronomii, autor licznych prac naukowych, w tym „Początków arytmetyki” i „Początków geometrii”, PSB t. XII, s. 41–42 (E. Rybka); J. Sondel, op. cit., s. 785, 924.

¹⁵ Ludwik Kosicki: nauczyciel języka łacińskiego i greckiego w Liceum św. Anny, Kalendarzyk polityczny... na rok 1819, s. 54.

¹⁶ Walenty Kulawski: od 1830 doktor filozofii, profesor w Liceum św. Anny (Kolegium Nowodworskiego), w l. 1848–1851 zastępca profesora historii powszechnej UJ; autor prac poświęconych historii Śląska, J. Sondel, op. cit., s. 735; Kalendarzyk polityczny Wolney i niepodległey Rzeczypospolitey Krakowskiey pod opieką Trzech Nayjaśniejszych i Najpotężnieyszych Monarchów zostaiącey na rok 1834, Kraków 1834, s. 36.

¹⁷ Walenty Szklarski: magister chirurgii, prosektor anatomiczny, Kalendarzyk polityczny Wolney i niepodległey Rzeczypospolitey Krakowskiey pod opieką Trzech Nayjaśniejszych i Najpotężnieyszych Monarchów zostaiącey na rok 1819, Kraków 1819, s. 56.

¹⁸ Feliks Radwański młodszy (1789-1861): profesor Uniwersytetu Krakowskiego i Instytutu Technicznego; prof. w Katedrze Architektury i Hydrauliki UJ, w 1833 przy okazji reorganizacji Uniwersytetu przeszedł na emeryturę, ale po dwóch latach mianowany profesorem budownictwa lądowego i wodnego w Instytucie Technicznym, J. Sondel, op. cit., s. 1079–1080.

¹⁹ Jan Nepomucen Galli (1800-1891): rzeźbiarz, absolwent rzeźbiarstwa w Szkole Sztuk Pięknych, wykładowca 1822/1823, członek Towarzystwa Dobroczynności, autor licznych prac rzeźbiarskich, Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających, t. II, Wrocław 1975, s. 275– 276 (Z. Prószyńska).

²⁰ Kazimierz Brodziński (1791-1835): poeta, prekursor romantyzmu; uczestnik wojen napoleońskich, od 1818r. wykładowca literatury polskiej w szkołach pijarskich, od 1822 zatrudniony na Uniwersytecie Warszawskim, członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk, w dn. 23 marca 1819 r, uzyskał doktorat Uniwersytetu Jagiellońskiego, bez przedłożenia pisemnej rozprawy, co można uznać za pierwowzór doktoratu honoris causa, J. Sondel, op. cit., s. 178.