Protokół pięćdziesiątego ósmego posiedzenia Wielkiej Rady Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 17 grudnia 1823 r.
Or. Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. S I 77, s. 217–224.
Edycja krytyczna: Mateusz Mataniak.

17 XII 1823

[s. 217] Działo się na posiedzeniu Rady dnia 17 grudnia 1823 r.

W obecności JW Prezesa Senatu i Rady¹, JW JX. Biskupa², senatora Grodzickiego³, prezesa Appelacyi Nikorowicza⁴, JWW zastępców konserwatorów, jako to Hoszowskiego⁵, Markowskiego⁶ i Krzyżanowskiego⁷, JW Kosteckiego⁸ profesora wysłużonego, Słotwińskiego⁹ delegowanego od Zgromadzenia Reprezentantów i niżej podpisanego sekretarza ¹⁰.

Przedmiot. P. Wincenty Karczewski¹¹ adiunkt Obserwatorium Astronomicznego przedstawia wydane przez siebie dziełka obejmujące początki arytmetyki i geometrii [jeometryi], w celu poddania ich pod rozpoznanie biegłych, a następnie zalecenia ich do użytku młodzieży szkolnej. Uchwalono. Wyznaczyć komisję do rozpoznania użyteczności tych dzieł, złożoną z dziekana Wydziału Matematyczno-Fizycznego P. Sapalskiego¹² i P. Franciszka Szopowicza¹³ profesora matematyki niższej w Uniwersytecie i P. Frączkiewicza¹⁴ profesora matematyki w Liceum św. Anny, którzy opinię swą w tej mierze, czyli z użytkiem dzieła te dla Liceum przepisanymi być mogą Radzie na dzień 15 stycznia 1824 r. jako na termin następnego posiedzenia przedstawić mają, opatrzoną podpisem wszystkich trzech^a komisarzy.

Przedmiot. Senat Rządzący nadsyła wykaz książek w składzie przy Drukarni Akademickiej zostających i wzywa Radę do delegowania komisji która by się [s. 218] o ich użyteczności przekonała i dała opinię, czyli by po Liceach nie mogły być uczniom poleconymi. Uchwalono. Wykaz nadesłany przesłać Zastępcy Rektora Uniwersytetu i upoważnić go do delegowania komisji z X. Kozłowskiego¹⁵ profesora teologii tudzież profesorów Liceum św. Anny PP. Wysockiego¹⁶ i Kosickiego¹⁷ a z Liceum św. Barbary P. Kulawskiego¹⁸ złożony, która wspólnie z X. Kudrewiczem¹⁹ profesorem Uniwersytetu zajmie się rewizją tych książek i udzieli Radzie opinii, które z nich mogły by być użytymi do nauk młodzieży licealnej, a zarazem oznaczy cenę ile być może najtańszą, po której by uczniom sprzedawanymi zostały. Zastępca Rektora delegując tę komisję zakreśli jej zaraz termin, w którym dzieło to uskutecznić winną będzie, a że JWX biskup oświadczył się łaskawie dopomóc w

^a W oryginale: 3.

sprzedaży Ksiąg Duchownych w obrębie diecezji jego pasterskiej pieczy poruczonej, jak niemniej i udzielić nader światłego zdania swego nad tymi książkami, przeto polecić Zastępcy Rektora, aby JX. biskupowi jeden egzemplarz z każdego gatunku książek zakomunikować.

Przedmiot. Zastępca Rektora nadsyła obrachunek funduszu minerwaliów dochodzący do dnia ostatniego miesiąca października br. Uchwalono. Polecić Zastępcy Rektora, aby w celu postawienia Rady w ciągłej wiadomości o stanie powyższego funduszu, począwszy od dnia 1 listopada co kwartał składał podobny rachunek tak i pozostałego funduszu [s. 219] jak i z wpływającej corocznie sumy 6000 złp w zastępstwie składek minerwalialnych ze Skarbu Publicznego wypłaconej. A nadto przedstawić Senatowi Rządzącemu, iżby przyspieszyć polecił oddzielenie funduszu minerwaliów od innych funduszów z epoki urzędowania byłego kajsera P. Dymidowicza²⁰, a to aby Rada będąc świadomą stanu tego funduszu zarządzić nim mogła stosownie do celu właściwego przeznaczenia.

Przedmiot. Prorektor Liceum św. Anny przedstawia, iż na posiedzeniu wspólnym profesorowie obu Oddziałów Liceum zgodzili się, iżby ten sam porządek był zachowanym w rozkładzie nauk tygodniowym na godziny w roku 1823/1824 jaki był w roku upłynionym z roku 1822/1823. Uchwalono. Uwiadomić Prorektorów obu Oddziałów Liceum, iż Rada zezwala na zatrzymanie tego samego rozkładu na rok bieżący, polecając ścisłe do niego zastosowanie się.

Przedmiot. Ignacy Gemziński uczeń Liceum św. Barbary za niesforność ze szkół ekskludowany udaje się z prośbą w drodze łaski o przywrócenie go na powrót do szkół. Uchwalono. Przesłać prośbę supplikanta Zgromadzeniu Nauczycieli w Liceum św. Barbary wraz z załączonym świadectwem przez Wielmożnego Dobrzańskiego wydanym, w celu udzielenia Radzie swego zdania, czyli do prośby proszącego przychylić się można.

[s. 220] Przedmiot. Zastępca Rektora wyjaśnia powody dla których odmówił P. Michałowi Dzikowskiemu wydania duplikatów jego świadectw z odbytego kursu nauk filozoficznych. Uchwalono. Odesłać supplikanta do odpowiedzi jaką od Zastępcy Rektora otrzymał.

Przedmiot. Zastępca Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego przedstawia Wykaz potrzeb Obserwatorium Astronomicznego na rok 1823/1824. Zastępca Rektora przedstawia, aby za kwotę 880 złp w ręku profesora astronomii pozostałą Theodobit był sprawionym. Zastępca Rektora przedstawia potrzebę sprowadzenia barometrów i termometrów. P. Łęski²¹ profesor astronomii uprasza o upoważnienie go do przybrania w pomoc do obrachowywania obserwacjów P. Frączkiewicza profesora Liceum. Uchwalono. Rada zważywszy, iż P. Łęski profesor astronomii z powodu starganych sił nie mógłby bez narażenia się na utratę zdrowia zatrudniać się kontrolą i obrachunkiem obserwacjów przez P. Karczewskiego dopełnianych, uwalnia go od

sprawdzania tychże obserwacjów, onych rachunku i kontroli, zostawiając go jedynie przy obowiązku dawania lekcji astronomii wyższej, a tym sposobem i potrzeba przybrania w pomoc P. Frączkiewicza ustaje. Odpowiedzialność za całość Obserwatorium i instrumentów w nim zawartych ma być przy P. adiunkcie Karczewskim [s. 221] i stróż przy Obserwatorium przeznaczony pod jego dyspozycją zostawać. Poruczone jednak P. Karczewskiemu upoważnienie czynienia obserwacjów i oddany mu bliższy dozór nad Obserwatorium nie mają bynajmniej naruszać stosunków uległości i uszanowania, jakie P. Karczewski w każdym razie P. Łęskiemu jako naczelnikowi swemu okazywać winien będzie. Przedstawiony Wykaz potrzeb Katedry Astronomicznej Rada zatwierdza z tą odmianą, iż w miejsce południka, barometra i termometra do obserwacji meteorologicznych naglej potrzebne zakupionymi być mają. A kwota 880 złp w ręku profesora pozostała ma być na powrót do Kasy Akademickiej zwróconą. Program lekcji astronomii elementarnej przez P. Karczewskiego złożony Rada z zadowoleniem przeczytawszy zatwierdza.

Przedmiot. JW członek Rady Kostecki przedstawia uwagi swe nad Programmatami profesorów Wydziału Lekarskiego, jak niemniej i spostrzeżenia nad egzaminami w roku zeszłym szkolnym w tymże Wydziale odprawionymi, do attentowania którym jako komisarz ze strony Rządua delegowanym był. Rada z biegłością wypracowany raport z wdzięcznością dla referenta przyjmując odsyła go Komisji do ułożenia Projektu nowego Rozkładu nauk [s. 222-223]b[s. 224] lekarskich delegowanej, jako światło rzucające na przedmiot rozwodzie Komisji poddany, oczekując zwrotu onych po dopełnionym użyciu. Niemniej wezwać Senat Rządzący, aby powagę swą nakłonił gminy Okręgu, iżby kobiety na naukę położniczą przesyłały w przypadku, gdyby jeszcze żadnej dla wygody wsi nie posiadały.

Przedmiot. JW Prezes Senatu i Rady wnosi, aby opinii Senatu Akademickiego zażądać w okoliczności żądania P. Brodzińskiego22, aby mu doktorat Lectionis Litterariae był udzielonym, z powodu iż z ducha Statutu wykazuje się wątpliwość, czyli nie każda sekcja Wydziału Filozoficznego wydawać może dyplomata na przedmioty jej właściwe. Uchwalono. Zgodnie z wnioskiem zażądać opinii Senatu Akademickiego.

Na czym posiedzenie ukończyło się.

[Podpisy] Wodzicki, Darowski– sekretarz Rady.

[hasła: Wielka Rada Uniwersytetu Jagiellońskiego, Senat Rządzący, Senat Akademicki, Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, kasjer UJ, Wydział Lekarski UJ, Wydział Filozoficzny UJ, Liceum św.

^a Wyraz niezbyt czytelny.

^b W oryginale s. 222–223 nie zapisane, zamieszczona notka: „Przez omyłkę opuszczone kasuje się”.

Anny, Liceum św. Barbary, Skarb Publiczny WMK, opłata minerwaliów, Obserwatorium Astronomiczne]

¹ Stanisław Wodzicki (1759–1843): prezes Senatu Rządzącego, polityk o przekonaniach ultrazachowawczych, wróg niezależności UJ, swoją polityką doprowadził do wydania przez rządy państw opiekuńczych Przepisów tymczasowych dla Uniwersytetu (1821), które uchylały liberalny Statut uczelni z 1818 r., zasadniczo ograniczając jej autonomię; cieszył się poparciem Metternicha i Nowosilcowa; położył zasługi w dziedzinie botaniki, autor sześciotomowego dzieła „O hodowaniu, użytku, mnożeniu i poznawaniu drzew, krzewów, roślin i ziół” (1818–1828), J. Sondel, Słownik historii i tradycji Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2012, s. 1416–1417.

² Jan Paweł Woronicz (1757–1829): od 1789 kanonik katedralny kijowski, w 1794 czł. Komisji Porządkowej Księstwa Mazowieckiego, 1800 czł. Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie, 1805 kanonik warszawski, 1808 czł. Rady Stanu Księstwa Warszawskiego, 1816 biskup krakowski, 1828 arcybiskup warszawski i prymas Królestwa Polskiego, K.R. Prokop, Poczet biskupów krakowskich, Kraków 1999, s. 214–220.

³ Feliks Grodzicki (ok. 1760–1838): w 1809 członek Tymczasowej Rady Administracyjnej w Krakowie, członek-asesor Komisji Organizacyjnej z ramienia Austrii, od 1815 dożywotni senator WMK, od 1821 komisarz rządowy UJ, poseł do Zgromadzenia Reprezentantów 1817–1818, 1821–1822, PSB t. VIII, Wrocław-Kraków-Warszawa 1959–1960 (J. Bieniarzówna); „Gazeta Krakowska” nr 98 z 7 XII 1817; nr 97 z 5 XII 1821.

⁴ Józef Nikorowicz (1753–1833): od 1815 prezes Sądu Apelacyjnego WMK; studia ukończył na >Uniwersytecie Lwowskim, od 1793 prezes Sądu (Trybunału) Szlacheckiego w Tarnowie, od 1797 w Krakowie, członek Wielkiej Rady UJ, wybrany w 1827 na prezesa Senatu Rządzącego, urzędu nie objął, J.Wawel- Louis, Urywki z dziejów i życia mieszkańców Krakowa, red. J. Bieniarzówna, W. Bieńkowski, „Biblioteka Krakowska” nr 117. Kraków 1977, s. 170–171; K. Hoszowski Biografie ośmiu zgasłych członków Towarzystwa Naukowego Krakowskiego, Kraków 1869, s. 37–42.

⁵ Mikołaj Hoszowski (1778–1828): senator WMK, w 1809 czł. Centralnej Komisji Rządu Tymczasowego, od 1816 sędzia Sądu Apelacyjnego WMK, od 1816 członek Komitetu Prawodawczego, w l. 1817–1828 marszałek sejmowy, od 1816 członek TNK, w l. 1817/18, 1824/25–1827/28 zast. profesora w Katedrze Umiejętności Politycznych; 1818/19–1822/23 profesor tamże, w 1824 dziekan Wydziału Prawa UJ, P. M. Żukowski, op.cit., s. 189–190; PSB, t. X, s. 33–34 (C. Bąk).

⁶ Józef Markowski (1758–1829): profesor chemii i mineralogii UJ, kilkakrotny dziekan Wydziału Lekarskiego; od 1782 studiował nauki matematyczno-fizyczne i lekarskie, stypendysta Komisji Edukacji Narodowej, w okresie pobytu w Paryżu prywatny lekarz cesarzowej Józefiny, położył duże zasługi w zakresie dydaktyki chemii, zorganizował i wyposażył gabinet chemiczny, od 1817 wykładowca mineralogii; w 1818 Nowosilcow jako konserwator UJ powołał go na swojego zastępcę, w tym charakterze Markowski okazał się zausznikiem władz zaborczych, J. Sondel, op. cit., s. 820–821.

⁷ Adam Krzyżanowski (1785–1847): w l. 1807/08–1808/09 profesor nadzw. w Katedrze Prawa Wekslowego, 1809/10–1811/12 prof. Kodeksu Napoleona, kodeksu handlowego, prawa górniczego „tudzież praw na ostatnim sejmie ustanowionych”, 1812/13–1847 prof. w Katedrze Kodeksu Cywilnego i Handlowego; w l. 1814/15–1815/1816, 1826/27–1832/33 dziekan Wydziału Prawa; 1845/46–1846/47 Rektor UJ, od 1816 członek TNK, prowadził praktykę adwokacką, P. M. Żukowski, Profesorowie Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, t. 2: 1780–2012, red. D. Malec, Kraków 2014, s. 262–263; J. Sondel, op. cit., s. 725; PSB, t. XV, Wrocław–Warszawa–Kraków 1970, s. 587–588 (J. Bieniarzówna).

⁸ Franciszek Kostecki (1758–1844): profesor patologii i praktyki lekarskiej Szkoły Głównej; od 1785 adiunkt chirurgii, 1788 doktor medycyny i chirurgii, uczestnik powstania kościuszkowskiego, dziekan Wydziału Lekarskiego 1809, 1814–1818, w l. 1826–1830 asesor Komitetu przy Kuratorii Generalnej Instytutów Naukowych, J. Sondel, op. cit., s. 692, 1446.

⁹ Feliks Słotwiński (1788–1863): w 1811 zast. prof. w Katedrze Prawa Natury, Publicznego, Narodów i Ekonomii Politycznej; 1812–1817 prof. tamże; 1817–1828, 1831–1833 prof. w Katedrze Prawa Natury i Kościelnego; 1833/34–1846/47 prof. prawa rzymskiego i kościelnego; 1848/49–1860 prof. w Katedrze Prawa Kościelnego i Procedury Cywilnej; 1820/21–1822/23, 1833/34–1834/35, 1842/43, 1845/46–1847/48, 1850/51 dziekan Wydział Prawa, P. M. Żukowski, op. cit., s. 482–483; PSB, t. XXXIX, Warszawa–Kraków

1999–2000, s. 47–50 (B. Szlachta); Złota księga Wydziału Prawa i Administracji, red. J. Stelmach, W. Uruszczak, Kraków 2000, s. 127–134 (B. Szlachta); J. Sondel, op. cit., s. 1205.

¹⁰ Wincenty Darowski (1787–1862): dr praw UJ, od 1816 r. urzędnik WMK, w tym sekretarz generalny Senatu Rządzącego (do 1843), czł. Towarzystwa Naukowego Krakowskiego, w l. 1846–1851 prezes Komitetu Gospodarczo-Rolniczego (późniejszego Towarzystwa Rolniczego Krakowskiego), zwolennik uwłaszczenia chłopów, PSB, t. IV, Kraków 1937, s. 443 (W. Sobociński).

¹¹ Wincenty Karczewski (1789–1832): astronom, absolwent Uniwersytetu Wileńskiego, od 1811 zatrudniony w Obserwatorium Astronomicznym w Wilnie, od 1814 zastępca profesora astronomii, w l. 1818–1821 przebywał w Paryżu, studiując astronomię pod kierownictwem D.F.J. Arago, w l. 1821–1822 nauczyciel matematyki w Szkole Wojewódzkiej w Kielcach, w l. 1823–1825 adiunkt w Obserwatorium Astronomicznym UJ, w l. 1826–1831 pomocnik astronoma-obserwatora w Wilnie, Piotra Sławińskiego; popularyzator astronomii, autor licznych prac naukowych, w tym „Początków arytmetyki” i „Początków geometrii”, PSB t. XII, s. 41–42 (E. Rybka); J. Sondel, op. cit., s. 785, 924.

¹² Franciszek Sapalski (1791–1838): profesor matematyki Akademii Krakowskiej; od 1816 profesor w Katedrze Geometrii Wykreślnej, wykładał też matematykę i astronomię, czł. Towarzystwa Dobroczynności, Komitetu Budowy Kopca Kościuszki, jako senator bronił interesów UJ na forum Zgromadzenia Reprezentantów, odsunięty od nauczania w 1831 w związku z poparciem udzielonym Powstaniu Listopadowemu, J. Sondel, op. cit., s. 1154.

¹³ Franciszek Szopowicz (1762–1839): profesor matematyki Uniwersytetu Krakowskiego, pedagog; od 1818 prof. w Katedrze Matematyki Elementarnej, 1831–1833 senator WMK, czł. TNK oraz Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk, Poczet sołtysów, wójtów, burmistrzów i prezydentów miasta Krakowa (1228–2010), red. B. Kasprzyk, Kraków 2010, s. 771; J. Sondel, op. cit., s. 1437; K. Mrozowska, Historia Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1795 – 1850, [w:] Dzieje Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1765 – 1850, t. 2, cz. I, red. K. Opałek, Kraków 1965 s. 107, 111.

¹⁴ Augustyn Frączkiewicz (1796–1883): absolwent Akademii Krakowskiej, uczeń prof. Karola Hube, od 1820 nauczyciel matematyki w Liceum św. Anny, od 1829/1830 profesor Uniwersytetu Warszawskiego, 1862– 1869 profesor Szkoły Głównej w Warszawie, członek Akademii Umiejętności w Krakowie od 1873, autor prac z zakresu geometrii elementarnej, K. Mrozowska, Historia Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1795 – 1850, [w:] Dzieje Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1765 – 1850, t. 2, cz. I, red. K. Opałek, Kraków 1965 s. 132, 180; PSB, t. VII, Kraków 1948.

¹⁵ Jan Paweł Kozłowski (1759–1839): dominikanin, profesor i trzykrotny dziekan Wydziału Teologicznego UJ, 1782–1785 studiował w Rzymie, od 1810 przełożony prowincji polskiej Dominikanów, od 1815 zastępca profesora, następnie profesor w Katedrze Historii Kościoła, wykładał również dogmatykę, teologię pastoralną, pedagogikę i katechetykę, J. Sondel, op. cit., s. 700–701.

¹⁶ Tomasz Wysocki: nauczyciel, profesor literatury polskiej i łacińskiej oraz w historii w Liceum św. Anny (Kolegium Nowodworskiego), Kalendarzyk polityczny...na rok 1819, s. 57.

¹⁷ Ludwik Kosicki: nauczyciel języka łacińskiego i greckiego w Liceum św. Anny, Kalendarzyk polityczny... na rok 1819, s. 54.

¹⁸ Walenty Kulawski: od 1830 doktor filozofii, profesor w Liceum św. Anny (Kolegium Nowodworskiego), w l. 1848–1851 zastępca profesora historii powszechnej UJ; autor prac poświęconych historii Śląska, J. Sondel, op. cit., s. 735; Kalendarzyk polityczny Wolney i niepodległey Rzeczypospolitey Krakowskiey pod opieką Trzech Nayjaśniejszych i Najpotężnieyszych Monarchów zostaiącey na rok 1834, Kraków 1834, s. 36.

¹⁹ Florian Kudrewicz (1766–1834): 1802–1807 zast. prof. Pisma Świętego i języków orientalnych na Wydziale Teologicznym UJ, 1815–1831 profesor tamże, w l. 1808–1810, 1818–1821 dziekan Wydziału Teologicznego, J. Sondel, op. cit., s. 734–735.

²⁰ Michał Dymidowicz: dr filozofii, emerytowany profesor Szkół Przygłównych, kasjer szkolny, członek Dozoru Głównego Szkół Początkowych, Kalendarzyk polityczny Wolney i niepodległey Rzeczypospolitey

Krakowskiey pod opieką Trzech Nayjaśniejszych i Najpotężnieyszych Monarchów zostaiącey na rok 1819, Kraków 1819, s. 55, 57, 59.

²¹ Józef Łęski (1760–1825): profesor astronomii i dziekan Wydziału Filozoficznego Akademii Krakowskiej 1812–1814, matematyk, kartograf i malarz; od 1803 i ponownie 1811–1824 kierownik Obserwatorium Astronomicznego w Krakowie, doprowadził do jego unowocześnienia, J. Sondel, op. cit., s. 785.

²² Kazimierz Brodziński (1791–1835): poeta, prekursor romantyzmu; uczestnik wojen napoleońskich, od 1818r. wykładowca literatury polskiej w szkołach pijarskich, od 1822 zatrudniony na Uniwersytecie Warszawskim, członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk, w dn. 23 marca 1819 r, uzyskał doktorat Uniwersytetu Jagiellońskiego, bez przedłożenia pisemnej rozprawy, co można uznać za pierwowzór doktoratu honoris causa, J. Sondel, op. cit., s. 178.