Statua Terrestria in Conventionibus Cracoviensi et Wartensi laudata – Statut krakowsko- warcki, wyd. Bolesław Ulanowski [w:] Archiwum Komisji Prawniczej PAU, tom IV, Kraków, nakładem PAU, 1921
Kod. SV. (Warszawski;— Societatis Varsoviensis); Kod. Flor. (Floryański; — Florianensis) – s. 455–471

Opracowanie: Marcin Mruk

[s. 455] [s. 3] Sub anno Domini M0 quadringentesimo XXI0. Statutum factum [f. 71]

est in presencia Serenissimi principis domini Wladislai regis Polonie, supremi principis Littwanie.

De transposicione terminorum absque allegacione capellani.

Perversa consuetudo in transposicione terminorum colloquii generalis et particularium terminorum a nostris subditis hactenus servabatur, unde diversa iuramenta et periuria oriebantur ac infirmitates fictive allegabantur. Unde talibus obviare volentes, de unanimi consensu prelatorum et baronum nostrorum, talem ordinem in predictorum transposicione terminorum volumus a nostris subditis fore observandum, ut predicta periuria et iuramenta falsa decidantur. Et primo decernimus, || quod termini colloquii generalis [f. 710] taliter in iudicio terrarum nostrarum inantea transponantur1, videlicet: quod primum terminum per simplicem infirmitatem prorogent, secundum vero per veram infirmitatem absque confessione et allegacione capellani transponant2, pro qua infirmitate in tercio termino, si paruerit, iuramentum corporale prestabit, quod tunc vera infirmitate fuerat innodatus. Si autem in eadem infirmitate casualiter perduraret, tunc tercio poterit transponere, quod, prout iacebat in ipsa infirmitate, hucusque non convaluit, et nichilominus in quarto [s. 456] [s. 4] colloquio generali aut parere studeat aut procuratorem certum transmittere non postponat, alioquin causam amittat. Idem volumus de terminis particularibus observari, quod primum et secundum terminos per simplicem infirmitatem subditi nostri transponere valeant, tercium vero terminum absque allegacione capellani per veram infirmitatem possint || et debeant [f. 72] protrahere, et in quarto similiter iuramentum corporale prestare, quod non fictive tunc infirmabatur, si paruerit. Sin autem eum, qui terminum procurat prolongare, contingit in eadem infirmitate demorari, tunc quarto poterit transponere, prout superius de prolongacione colloquii generalis est expressum.

Hoc de reo intelligendum est, sed actor primum terminum colloquii generalis per veram infirmitatem tenetur transponere, quia maior est contumacia ipsius, quam rei1.

1 Cod. SV. transponuntur.
2 Cod. SV. transponantur.
1 W Cod. Flor. statutu »De transposicione terminorum« nie ma.

[zwyczaj, sąd wiecowy, sąd ziemski, roki sądowe, termin roku sądowego, dylacja, przeniesienie terminu, przysięga, krzywoprzysięstwo, procedura sądowa, choroba, powód, pozwany, sąd ziemski] [custom, general court assembly, land court, court sessions, term of the judicial year, dilation, adjournment of term, oath, perjury, judicial procedure, illness, plaintiff, defendant, land court]

Nota statuta et iura edita per prelatos et barones tocius regni Polonie in Wartha sub anno Domini Millesimo CCCCmo XXmo IIIo in vigilia Symonis et Iude (d. 27 Octobris) et diebus sequentibus confirmataque per Serenissimum principem dominum Wladislaum regem Polonie supremumque principem Littwanie et accepta, et primo de statu et sede viduali2. || [f. 720]

(1) De viduis, qualiter circa dotem et dotalicium solum debent remanere et alia pueris vel proximioribus resignare3.

Ad abolendam dampnosam consuetudinem, que actenus inter subditos nostros solum ex communi usu servabatur, quod uxor marito mortuo in sede viduali4 contra quandam antecessoris nostri institucionem, que incipit: »Statuimus«5, remanens, omnia bona possidebat, propter quod nonnulla bona pueris vel proximioribus per inadvertenciam earum et malam procuracionem anichilabantur6 et desolabantur, unde talibus providere volentes7 de cetero statuimus, quod uxor marito mortuo tantum circa dotem et dotalicium remaneat; alia vero, in quibus dotem seu dotalicium non habuerit, pueris vel proximioribus teneatur resignare8.

2 Cod. Flor. Incipiunt statuta edita per prelatos et barones tocius regni in Wartha de anno MCCCCXXIII in vigilia
sanctorum Simonis et Iude apostolorum diebus sequentibus confirmata per Serenissimum principem dominum
Wladisłaum regem Polonie, et primo de statu viduali.
3 W Cod. Flor. rubryk nad artykułami nie ma.
4 Cod. Flor. in sede viduali remanens.
5 Cod. Flor. Statuimus eciam.
6 Cod. SV. anichichilabantur.
7 Cod. Flor. cupientes.
8 Cod. Flor. resignare etc.

[zwyczaj, poddany, śmierć męża, wdowa, posag, wiano, dziedziczenie, podział majątku] [custom, subject, death of the husband, widow, dowry, dower, inheritance, division of property]

(2) [s. 457] [s. 5] De divisione rerum parafernalium post mortem patris inter pueros et matrem. || [f. 73]
Licet eciam antiquitus per antecessores nostros supra in quodam capitulo »Statuimus1, quod uxor marito mortuo etc.« erat constitutum, quod uxor marito mortuo circa omnia parafernalia2, videlicet: in gemmis, margaritis, argento, vestibus et pecuniis3, remanebat4, tamen quia non modica dampna per hoc pueris solebant evenire, quapropter ex consilio et assensu prelatorum et baronum nostrorum amodo statuimus, quod uxor marito mortuo solum circa parafernalia5 domestica remaneat, thezauro, videlicet pecuniis6 et argento, equis magnis, omnibus armis, equireis exceptis, que omnia ad pueros devolvantur7. Declaramus insuper, quod talis mulier circa omnia pecora et quevis alia, que in dote et dotalicio ipsius fuerint, unacum equis vectigalibus, || quibus8 tempore mariti sui vehebatur, remaneat, [f. 730] demptis vestibus et equis parvis in valore trium marcarum mariti defuncti, que in equalem sortem seu porcionem domine et pueris cadere debebunt9 cum effectu10.

1 W Cod. Flor. wyraz ten opuszczony.
2 Cod. SV. parafrenalia.
3 Cod. Flor. in gemmis et margaritis, argento et auro, vestibus et pecunis.
4 Cod. SV. remanebant.
5 Cod. SV. parafrenalia.
6 W Cod. Flor. wyrazu tego nie ma.
7 Cod. Flor. ad pueros vel ad proximos iure devolvantur.
8 Cod. Flor. quibus ipsa.
9 Cod. Flor. cedere debent.
10 Cod. Flor. cum effectu etc.

[wdowa, dobra osobiste wdowy, dobra osobiste zmarłego, skarb, sierota, podział majątku]

[widow, widow’s personal property, deceased’s personal property, treasury, orphan, division of property]

(3) De etate puerorum et qualiter pater vivens potest constituere tutores pueris11 suis etate carentibus, quos voluerit.

Orphanitati puerorum subditorum nostrorum consulere graciose cupientes, qui interdum per patres, ipsis ad annos pubertatis minime educatis12, mortis casu relinquuntur et sic13 multociens per nonnullos in iudiciis nostris vexantur14, qui etate et discrecione carentes litem contestari nequeunt neque possunt; et quamvis eisdem super etate15 sit provisum, videlicet maribus ad quintumdecimum et femellis ad duodecimum annos inclusive16, quod infra [s. 458] [s. 6] hoc1 non teneantur respondere, tamen aliis diversis gravaminibus mul- || [f. 74] tociens opprimuntur, que considerantes ammodo2 statuimus, quod pater vivens possit et valeat pueris suis et uxori, si ipsa affectaverit, constituere certos tutores, quos voluerit et de quibus plus confidet, usque ad annos superius allegatos3, nec eosdem tutores post mortem constituentis proximiores a tutela poterint nec4 valeant removere.

11 Cod. SV. puerorum.
12 Cod. Flor. ipsis minime educatis ad annos pubertatis; ale sam pisarz za pomocą odpowiednich znaków wskazał, że należy szyk wyrazów poprawić, jak w texcie.
13 W Cod. Flor. dwa ostatnie wyrazy zostaly dopisane na marginesie obok słowa »qui«, które pisarz przekreślił.
14 Cod. Flor. vexantur et gravantur; dwa ostatnie wyrazy dodane na marginesie.
15 Cod. Flor. super etate eisdem.
16 Cod. Flor. maribus ad quindecem, famellis vero ad duodecem annos inclusive; pierwotnie było »et famellis« ale sam pisarz »et« przekreślił.
1 Cod. Flor. hoc tempus.
2 Cod. Flor. opprimuntur, quocirca amodo.
3 Cod. Flor. usque ad annos ipsius allegatos; ale sam pisarz »ipsius« przekreślił, a na marginesie dopisał »superius«. 4 Cod. Flor. aut.

[sierota, lata sprawne, zdolność procesowa, wdowa, opiekun, zwyczaj]
[orphan, legal age, procedural capacity, widow, guardian, custom]

(4) De non peticione porcionis per pueros a patre, licet ad secundas nupcias vel tercias convolaverit, exceptis bonis maternalibus.
In quadam constitucione predecessoris5 nostri decretum extitit, videlicet in capitulo »Ex communi usu, ut supra«, quod moriente matre puerorum6, patre cum alia nubere volente, pueri a patre petebant porcionem. Et ideo considerantes in eadem constitucione7, quod propter ingratitudinem patri factam per filios et propter depressionem status sui8, quam a filiis in recepcione9 bonorum paciebatur, multociens filii ad inopiam || vergentes [f. 740] ad patrem convolabant et recurrebant10, qui superiora advertens eisdem succurrere non curabat vel nolebat11, unde inter utramque partem displicencia et rancor morabatur. Quibus incommodis obviare cupientes, exnunc12 statuimus, quod pater habens filios, dum post mortem matris eorum13 ad secundas nupcias convolaverit, non tenebitur, nisi forte velit sponte14, predictis suis filiis15 porcionem hereditariam, dummodo dissipator16 bonorum non existat, assignare, sed usque ad mortem suam in bonis hereditariis quibuscunque dominari et manere17, assignata duntaxat predictis suis pueris18, si velint et si ipsam [s. 459] [s. 7] habuerint racione1 dotis vel quomodocunque, materna porcione2, quam post ipsorum matrem racione nupciarum sustulit3 et recepit4.

5 Cod. Flor. antecessoris.

6 Cod. Flor. pucrorum matre.
7 W Cod. Flor. trzech ostatnich wyrazów nie ma.
8 Cod. Flor. sui status.
9 Cod. SV. recepcionem.
10 Cod. Flor. multocies filii ad inopiam vergebant et ad patrem pro subsidiis recurrebant.
11 Cod. Flor. non volebat nec curabat.
12 W Cod. Flor. wyraz ten opuszczony.
13 Cod. Flor. ipsorum; wyraz dopisany na interlinii i jeszcze raz na marginesie.
14 Cod. Flor. nisi sponte forte velit; ostatni wyraz dopisany na marginesie, przy trzech pierwszych odnośniki
wskazują, że należy czytać: »nisi forte sponte«.
15 Cod. Flor. filiis suis.
16 Cod. Flor. dispensator; ale pisarz ten wyraz przekreślił i na marginesie nakreślił: »dissipator«.
17 Cod. Flor. manere tenetur; ale sam pisarz ostatni wyraz przekreslił.
18 Cod. Flor. suis filiis seu pueris.
1 W Cod. Flor. poprawione z: »porcionem«.
2 Cod. Flor. dotis et quamcunque maternam porcionem; ale już sam pisarz poprawił na: »quacunque materna
porcione«.
3 Cod. Flor. poprawione z »tulit«.
4 Cod. Flor. recepit etc.

[wdowiec, powtórne małżeństwo, sierota, dziedziczenie, dobra dziedziczne, posag, dziedzictwo] [widower, second marriage, orphan, inheritance, hereditary property, dowry, inheritance]

(5) De dotacione sororum per fratres, cuiuscunque uxoris sint. || [f. 75]

Declarantes statuimus, quod si contingerit patrem cum secunda uxore filios non habere sed filias, et cum prima habuerit, extunc mortuo patre puerorum predictorum pars aliqua secunde, et sic de aliis, uxoris filias non continget, sed filii5 sive filius prime vel secunde cuiuscunque uxoris6 superstes sorores suas iuxta consuetudinem terre maritabit7, assignata ipsis in pecuniis dote competenti, bonis maternis duntaxat exceptis, si ipsa8 predicte sorores habuerint, que pro ipsis debent remanere9. Cum vero pueri prime10 uxoris porcionem suam equalem a patre eis sponte ex divisione perpetua oblatam11 obtinerent12, tunc porcio secunde uxoris filiis aut filiabus cedere debebit integraliter et ex toto13.

5 Cod. Flor. sed filias taliter, quod filii.
6 Cod. Flor. prime uxoris vel secunde cuiuscunque uxoris. Późniejsza ręka z XVI w. ostatni wyraz przekreśliła. 7 Cod, Flor. sorores ipsorum maritabit iuxta terre consuetudinem, Ręka późniejsza z XVI w. poprawila »maritabit« na »maritabunt«.
8 Cod. SV. i Flor. ipse.
9 Cod. Flor. que pro ipsis cedere debent.
10 W Cod. Flor. Wyraz ten dopisała późniejsza ręka na marginesie.
11 W Cod. Flor. było pierwotnie »obligatam«.
12 W Cod. Flor. późniejsza ręka ten wyraz przerobiła na »obtinuerint«.
13 Cod. Flor. tunc porcio secunde uxoris fliis cedere debet cum effectu, Sin autem cum secunda uxore filias et non filios habuerit, patre mortuo, tunc utique filii prime uxoris sorores suas secunde uxoris, licet a patre adhuc existente in humanis receperunt porcionem, maritabunt etc.

[zwyczaj ziemski, ojciec, druga żona, syn pierwszej żony, syn drugiej żony, córka drugiej żony, posag, pieniądze, dobra macierzyste, dziedziczenie, podział majątku]
[land custom, father, second wife, son of the first wife, son of the second wife, daughter of the second wife, dowry, money, maternal property, inheritance, division of property]

(6) De tutoribus puellarum carencium fratribus, quod per se hereditates non usurpent.

Ut via dubiis precludatur: interdum contingit filias post || mor- [f. 750] tem patris carentes fratribus germanis in bonis hereditariis remanere14, quas solent patrui vel amici proximiores nomine tutorio observare, in hunc finem, quod ipsas quibuscunque condicionibus sive pactis de hereditatibus excludant, volentes ipsis pecuniam, cum maritantur, assignare. Quibus de nostra clemencia providere volentes, deinceps statuimus, quod si mariti earum re- [s. 460] [s. 8] ceptis taliter pecuniis a proximis amicis aut tutoribus ex pacto de non repeticione bonorum ipsas concernencium qualitercunque, sive per fideiussoriam caucionem vel alio quocunque modo tale pactum intervenerit aut fuerit astrictus, illud decernimus irritum et inane, quin prefate filie ad earum redeant hereditarias porciones, non obstantibus pactis et caucionibus quibuscunque, sponte1 vero prefate filie bona sua vendendi, ut ante, habeant facultatem2. || [f. 77]

14 Cod. Flor. remanere debent; ostatni wyraz przekreślony.
1 Cod. Flor. plene.
2 Cod. Flor. facultatem etc.

[dobra dziedziczne, syn, córka, ojciec, krewny, pieniądze, poręczenie, sprzedaż, opiekun, stryj, spadek] [hereditary property, son, daughter, father, kinsman, money, surety, sale, guardian, paternal uncle, inheritance]

(7) De puellis adultis, quod possint recipere viros in casu subscripto sine scitu tutorum.

Astucie et dolositati perversorum hominum, qui omnia in peyus convertere et3 interpretari non formidant, viam precludere cupientes, qui nomine tutorio aliquam vel aliquas et iure affinitatis puellas cum bonis hereditariis ipsa ex successione paterna optinentes4 iam puberes et nubiles ad desponsandum servant5, eas nolentes maritare6 in hunc finem, quod bona ipsarum7 eo diucius valeant possidere, decernimus, quod tales virgines, sic, ut premittitur, adulte poterint viros recipere sine eiusdem patrui vel tutoris voluntate et consensu, tamen cum consensu et consilio8 avunculorum et aliorum patruorum9, nec propter hoc bonis ipsarum10 privari poterint aut fraudari11 propter quandam constitucionem nostri antecessoris12, que incipit »Item statuimus, quicunque virginem etc.« supra De raptore virginis13. || [f. 760]

3 W Cod. Flor. dwóch ostatnich wyrazów brak.
4 Cod. Flor. optinent.
5 Cod. Flor. servat.
6 Cod. Flor. eas maritari nolentes.
7 Cod. SV. ipsorum; Cod Flor. ipsarum bona.
8 W Cod. Flor. dwóch ostatnich wyrazów brak.
9 Cod. Flor. paternorum amicorum.
10 Cod. SV. Ipsorum.
11 Cod Flor. nec propter hoc ipsarum bonis privari poterint seu fraudari.
12 W Cod. Flor. dwóch ostatnich wyrazów nie ma.
13 Cod. Flor. que incipit: Statuimus, quicunquę virginem ut supra.

[podstęp, opiekun, nieuczciwość opiekuna, pokrewieństwo, dobra dziedziczne, dziedziczenie po ojcu, służba wojskowa, stryj, wuj, zgoda, lata sprawne, marnotrawstwo dóbr]
[fraud, guardian, guardian’s dishonesty, kinship, hereditary property, paternal inheritance, military service, paternal uncle, maternal uncle, consent, legal age, waste of property]

(8) De prescripcione hereditatis obligate, qualiter potest innovari.

Prescripcio quamvis14 possessionis sive hereditatis in pecuniis obligate in quibusdam terris nostris ad XV annos servabatur, quibus transactis eadem possessio per mutuatorem

pecunie solebat perpetue obtineri, visum fuit nobis et nostre milicie, quod talis brevis prescripcio non sine peccato fuit observata; unde exnunc15 statuimus in prefatis obligacionibus prescripcionem [s. 461] [s. 9] XXX annorum observandam1, quibus durantibus obligator2 poterit infra decennium, quinquennium3 vel cum sibi placuerit, coram iudicio in actis suam obligacionem innovare4.

14 Pisarz napisał najpierw »quamvis« ale później nadskrobał znak horyzontalny nad »m« przerabiając ten wyraz
na »quavis«.
15 Cod. Flor. extunc.
1 Cod. Flor. fore observandam.
2 Cod. Flor. quibus obligatis.
3 Cod. Flor. aut quingencennium.
4 Cod. Flor. suam innovare obligacionem etc.

[zasiedzenie nieruchomości, termin zasiedzenia, dziedzictwo, pieniądze]
[acquisitive prescription of immovable property, prescriptive period, inheritance, money]

(9) De hiis, qui carent litteris super aliqua possessione, quod possessor ad probacionem actore repulso admittatur.

Ad precludendam autem viam calumpniis per nos provisum est, quod si quis vellet quempiam pro hereditate impetere, || asserens eam [f. 77] possidentem in obligatione tenere et possidere, quam fortassis legitime possidet, possessor ad probacionem testium actore repulso admittatur et maxime ubi utraque pars litteralia et legitima testimonia super huiusmodi possessione non haberent, tunc in tali casu possessoris probacio admittatur5.

5 W Cod. Flor. artykułu tego nie ma.

[dziedzictwo, posiadacz, powód, zeznanie świadków, świadectwo, ochrona posiadania] [inheritance, possessor, plaintiff, witness testimony, evidence, protection of possession]

(10) De ostensione signorum circa granicias, qualiter ad testimonium admittantur.

De limitibus autem nostrorum nobilium taliter duximus providendum, quod si continget aliquem litigantem pro limitibus docere et ostendere scopulos dictos kopcze 6 ad minus tres aut alia notabilia signa, ut in campis wyasdy in silvis vero signa ad instar crucis facta, ut est moris, extunc subcamerarius noster illum, qui meliora signa et notabiliora seu scopulos ostenderit, discernens sub onere consciencie debebit et tenebitur admittere ad probandum; ubi autem utraque pars signis notabilibus inter hereditates careret7, extunc actor ad probacionem || limitum8 cum testibus, [f. 770] ut est de iure, admittatur.

6 Cod. Flor. et ostendere debet scopulos, vulgariter copcze.
7 Cod. Flor. carent.
8 Cod. Flor. limitatum.

[rozgraniczenie, znak graniczny, powód, dowód ze świadków, obyczaj, podkomorzy, dziedzictwo] [boundary delimitation, boundary marker, plaintiff, proof by witnesses, custom, sub-chamberlain, inheritance]

(11) De vendicione hereditatis in presencia vicinorum, qualiter possessor debeat admitti ad probacionem.

Ex consuetudine et statuto antiquo observatur, quod vendens hereditatem emptorem per tres annos et tres menses9 ab impeticione cuiuslibet10 intercedere est astrictus et tenetur, sed quia multociens contingit, quod vicini illius vendite hereditatis, quorum limites eciam ipsam contangunt11, infra pre- [s. 462] [s. 10] fatos tres annos et tres menses emptorem vexare postponunt, donec venditor et intercessor prescripcionem intercessionis non evadet1, qua elapsa primo emptorem pro limitibus inquietare2 non formidant, licet vendicioni presentes3 extiterunt; eapropter ammodo volumus et statuimus, quod cum aliqua hereditas emptori4 per venditorem ostenditur, vicini illius hereditatis per emptorem || cum ministeriali evocentur, quod illi5 ostensioni [f. 78] intersint6. Qui si venire noluerint, per ministerialem sic vocati, et7 infra tres annos et tres menses possessori questionem pro limitibus non moverint8, tunc9 possessor ad probacionem sue empcionis cum testibus admittatur.

9 Cod. Flor. et per tres menses.
10 Cod. Flor. ab impetu tumusubus (s).
11 Cod. Flor. tangunt.
1 Cod. Flor. evadat.
2 Cod. Flor. intrare.
3 Cod. Flor. presentes vendicioni.
4 W Cod. Flor. wyrazu tego nie ma.
5 Cod. Flor. quod si illi.
6 Cod. Flor. intereat.
7 Cod. SV. et infra; ale sam pisarz wyraz ten nadskrobał jako niepotrzebny.
8 Cod. Flor. possessioni questionem non moveant.
9 Cod. Flor. extunc.

[prawo zwyczajowe, prawo stanowione, sprzedaż, nieruchomość, przedawnienie, zastęp, sprzedawca, prawo bliższości, woźny sądowy, świadek]
[customary law, statutory law, sale, immovable property, limitation period, representation, seller, right of pre- emption, court beadle, witness]

(12) De libro colloquii generalis, qualiter sub clausura debet observari.

Et quia barones terrarum nostrarum in iudiciis colloquiorum generalium personam nostram representant, coram quibus cause hereditarie et alie maiores agitantur et tractantur et sentencie per eosdem late robur obtinent firmitatis, ac si in presencia nostra ferrentur10, coram quibus eciam resignaciones bonorum11 magnorum peraguntur, que sentencie, resignaciones et alie cause12 per eosdem diffinite in speciali libro conscribuntur13. Unde cum maiora alcius ponderari debeant et diligencius ac caucius || observari14, volu- [f. 780] mus, quod prefatus liber colloquii generalis sive acta sub clausura trium clavium ammodo conservetur, quarum unam iudex, aliam subiudex, terciam vero terrestris notarius15 habeant et conservent, nec liceat uni16 sine aliis clausuram predictam aperire. Et quia17 ex actis predictis et libro nonnulli litteras habere et extrahere tempore debito cupiunt, eapropter18 providendum [s. 463] [s. 11] est, quod iudex debebit per ministerialem publice, quando opus viderit, facere proclamari1, quod in tali districtu, loco2 et die liber sive acta ad extrahendum litteras quibuscunque eas habere affectantibus exponetur3.

10 Cod. Flor. fierent.
11 Cod. Flor. resignaciones et alie cause maiores bonorum.
12 Cod. Flor. cause maiores.
13 Cod. Flor. conscribantur.
14 Cod. Flor. Unde cum diligencius maiora alicuius (s) ponderari debeant et diligencius aut caucius observari.

15 Cod. Flor. notarius terrestris.
16 Cod. Flor. vini.
17 W Cod. Flor. wyrazu tego brak.
18 Cod. Flor. extrahere nisi tempore debito, eapropter.
1 Cod. Flor. proclamare.
2 Cod. Flor. districtu et loco.
3 Cod. Flor. exponatur etc.

[sąd wiecowy, dziedzictwo, zbycie dóbr, roki sądowe, księga ziemska, sędzia, podsędek, pisarz ziemski, okręg sądowy, odpis]
[general court assembly, inheritance, alienation of property, court sessions, land court register, judge, deputy judge, land court clerk, judicial district, certified copy]

(13) De locacione camerariorum per palatinum et subcamerarium cum camerariis iudicum.

De terminis autem particularibus, sumptibus et vexacionibus nostrorum pauperum militum compacientes, taliter duximus4 providendum, quod prefati termini || particulares non pluries, nisi semel infra mensem in quo- [f. 79] libet districtu seu iurisdicione, alias powyeth 5, habeantur6, in quibus camerarii iudicum et subiudicum et7 alii duo camerarii, videlicet palatini et subcamerarii, eligendi per eosdem ad illos adiungantur, sine quibus iudicis et subiudicis camerarii non habeant iudicandi facultatem, predicti eciam camerarii seu officiales iudicii sic locandi8 non debebunt alias causas, nisi proprias, procurare vel ad procurandum de iudicio se levare9; et bonum ac consultum videretur10, quod iudex vel subiudex particularibus terminis personaliter11, cum possint12, presiderent, sicut in maiori Polonia est consuetum13.

4 Cod. Flor. De terminis autem particularibus simplicibus nostrorum nobilium taliter duximus.
5 Cod. Flor. powath.
6 Cod. Flor. habeatur.
7 W Cod. SV. wyrazu tego nie ma.
8 Cod. Flor. iudicio sic locati.
9 Cod. Flor. alias causas nisi per proprios procuratores se levari.
10 Cod. Flor. et bonum consilium consultum videretur.
11 W Cod. Flor. wyrazu tego nie ma.
12 Cod. Flor. possent.
13 Cod. Flor. consuetum etc.

[termin sądu ziemskiego, okręg sądowy, powiat sądowy, właściwość sądu, sędzia, podsędek, wojewoda, komornik, podkomorzy, zwyczaj, Wielkopolska]
[land court term, judicial district, court county, jurisdiction, judge, deputy judge, palatine, court usher, sub- chamberlain, custom, Greater Poland]

(14) De potestate camerariorum iudiciorum particularium et recepcione memoriali(s).

Officiales autem vel camerarii seu iudices iudiciorum particularium non debebunt a causis minoribus, || quas usque ad extimacionem XXX [f. 790] marcarum et infra computamus, pro memoriali, sive pamethne aut alio nomine pr z ysandy, plus quam duos grossos recipere14, a maioribus autem causis, que ultra XXX marcas se extendunt, pro memoriali IIIIor grossos15 recipiendi habeant potestatem.

14 Cod. Flor. usque ad extendicionem triginta marcarum et infra computando pro memoriali non plus quam duos grossos recipere tenentur.
15 Cod. SV. grossorum.

[urzędnik, komornik, sędzia, sąd ziemski, sprawa mniejsza, sprawa większa, opłata sądowa, pamiętne] [official, court usher, judge, land court, minor case, major case, court fee, memorial fee]

(15) [s. 464] [s. 12] De eo, quod post quamlibet questionem, alias zaloba, unum memoriale exigatur.
Provisum est insuper, quod post unamquamque questionem coram iudicio expositam, dictam zaloba 1, eciam si2 plures persone fuerint, pro parte quarum3 questio una agitatur, non plus, nisi unum memoriale, exigatur4.

1 Cod. Flor. alias z aloba dictam.
2 Cod. Flor. si eciam.
3 Cod. SV. quorum.
4 Cod. Flor. una questio agitur et non plus nisi unum memoriale exigatur etc.

[pozew, skarga, sprawa sądowa, postępowanie skargowe, pamiętne]
[lawsuit, complaint, court case, complaint procedure, memorial fee]

(16) De capitaneis, in quibus casibus possunt iudicare.

Relatum est nobis, quod capitanei terrarum nostrarum communiter5 causas quascunque, que minime ad eosdem dinoscuntur pertinere6, iudicant, sentenciant et discernunt7: volentes ipsis imponere modum || iudicandi, [f. 80] decernimus, quod capitanei terrarum nostrarum8 non debeant9 alias causas preter infrascriptos articulos iudicare: videlicet pro violencia feminarum, pro depredacione strate publice, pro incendio et emissione ignis, pro violenta domicilii alicuius invasione10; aliarum autem causarum minime iudicandi habeant facultatem11.

5 W Cod. Flor. wyrazu tego nie ma.
6 Cod. Flor. que ad eosdem minime dinoscantur pertinere.
7 Cod. Flor. iudicant et sentenciant et decernunt.
8 Cod. Flor. nostrarum terrarum.
9 Cod. Flor. debent.
10 Cod. Flor. pro violencia alicuius domicilii pro invasione.
11 Cod. Flor. aliarum causarum minime iudicandi habeant facultatem etc.

[starosta, właściwość sądowa, cztery artykuły grodzkie, zgwałcenie, napad na drodze publicznej, podpalenie, napad na dom, sąd starościński]
[starosta, judicial competence, four castle articles, rape, highway robbery, arson, violent home invasion, starosta’s court]

(17) De notario terrestri, quantum exigere poterit pro solacio suo.

Terrestres notarii in omnibus terris regni nostri, videlicet: maiori Polonia12, Syradia, Lancicia, Cuyavia, Dobrin13 etc. pro notis14 equaliter recipiant sua iura, secundum quod15 notarii Cracoviensis16 et Sandomiriensis terrarum percipiunt17, videlicet pro una inscripcione usque ad finem cause unum grossum aut in principio medium grossum et in fine medium grossum.

12 Cod. Flor. videlicet in maiori Polonia.
13 Cod. Flor. Dobrinia.
14 Cod. Flor. pro notis seu inscripcionibus.
15 W Cod. Flor. wyrazu tego nie ma.
16 W Cod. Flor. wyrazu tego brak.

17 W Cod. Flor. wyraz ten opuszczony.

[pisarz ziemski, wynagrodzenie pisarza ziemskiego, Wielkopolska, ziemia sieradzka, ziemia łęczycka, Kujawy, ziemia dobrzyńska, wpis do księgi sądowej]
[land court clerk, clerk’s remuneration, Greater Poland, Sieradz land, Łęczyca land, Kuyavia, Dobrzyń land, court register entry]

(18) [s. 465] [s. 13] De Iudeis, ut non prestent super litteras et inscripciones, sed solum super pignora. || [f. 800]
Iudaica perfidia cum semper Christianis contraria est1 et inimica, quod non solum in fide aut corpore sed et2 in conculcacione bonorum et depauperacione Christianorum3 intendit; quamvis vero in constitucione cuiusdam capituli, quod incipit »Porro«, sit eis prohibitum4, quod dare non debeant hominibus, cuiuscunque status aut condicionis existant, pecunias super litteras et inscripciones, sed solum super vadia et pignora, tamen ipsi hoc minime advertentes pecunias super litteras et inscripciones dare non cessabant. Ideo volentes nostris5 subditis terrarum6 graciose subvenire, prout ex Christiana religione tenemur et debemus, de cetero prohibemus, ne Iudei super litteras et inscripciones pecunias mutuent7, sed solum super pignora, ut supra in8 eodem capitulo est expressum. Si quis igitur9 Iudeorum de cetero tales inscripciones aut litteras10 exhibuerit, aut super easdem11 pecunias daret, tales inscripciones aut littere || extunc12 debent esse nullius [f. 81] roboris vel momenti, nec recipiens pecunias huiusmodi ad solucionem Iudeis teneatur earundem13.

1 Cod. Flor. est Christianis contraria.
2 Cod. Flor. eciam.
3 Cod. Flor. depauperacione bonorum.
4 Cod. Flor. prohibita.
5 Cod. Flor. ipsis nostris.
6 Cod. Flor. nostrarum terrarum.
7 Cod. SV. mutuant; Cod. Flor. mutuant pecunias.
8 W Cod. Flor. wyrazu tego nie ma.
9 Cod. Flor. vero.
10 Cod. Flor. tales litteras et inscripciones.
11 Cod. Flor. eosdem.
12 Cod. Flor. trzech ostatnich wyrazów nie ma.
13 Cod. Flor. nullius roboris vel vigoris seu muniti, ne recipiens tales pecunias ad solucionem Iudeis teneatur.

[Żydzi, pożyczka, lichwa, statut, zabezpieczenie, zastaw, pieniądze, zapis, spłata, poddany, chrześcijanin, dokument]
[Jews, loan, usury, statute, security, pledge, money, written obligation, repayment, subject, Christian, document]

(19) De Iudeis, qui iam mutuaverunt pecuniam super litteras.

Sed ex quo iam de facto aliqui Iudei habent litteras et inscripciones contra multos, dominus rex petatur, quod palatinis14 precipiat eosdem Iudeos, qui tales15 litteras obtinent, avizare, quod easdem in colloquiis generalibus proximioribus vel coram palatinis producant et quod16 easdem ad libros seu ad acta iudiciorum17 inponant et consignent18 sub datis19 ibidem contentis. [s. 466] [s. 14] Et si aliquam litteram post hoc ostendere voluerit, quod nullius sit expost roboris vel momenti1, nec recipiens pecuniam huiusmodi a Iudeis expost ad solucionem eisdem minime teneatur2.

14 Cod. Flor. palatinus.
15 W Cod. Flor. wyrazu tego nie ma.
16 W Cod. Flor. wyrazu tego nie ma.
17 W Cod. Flor. pisarz nad: »ciorum« wypisal na interlinii »cum«, tak, jakby chciał pomieszczony wyraz przerobić
na: »iudicum«.
18 Cod. SV. i Flor. consignant.
19 Cod. Flor. subditis zamiast sub datis.
1 Cod. Flor. quod nullius expost roboris vel muniti.
2 Cod. Flor. nec recipiens huiusmodi pecuniam a Iudeis expost ad solucionem eisdem teneatur.

[Żydzi, lichwa, list, sejmik, wojewoda, król, księgi sądowe]

[Jews, usury, letter, dietine, palatine, king, court registers]

(20) De nobili, qui dicit imparem sibi inproperasse, qualiter sit tenendum. Si aliquis3 nobilis vel asserens || se de nobili genere procreatum [f. 810] dicat, quod aliquis impar sibi existens in generacione4, vituperiosa verba sibi intulisset, quod tunc ille reus, eidem equalis non existens et negans inproperacionem fecisse, proprio iuramento se ab impeticione5 eius absolvat6.

3 Cod. Flor. quis.
4 Cod. Flor. quod aliquis sibi impar existens in genere.
5 Cod. SV. inpecione.
6 Cod. Flor. proprio iuramento ab impetu ipsius absolvetur etc.

[szlachcic, zniewaga, pozwany, postępowanie honorowe, przysięga własna]
[nobleman, insult, defendant, honour procedure, personal oath]

(21) De ignobili, quod nobilitatem bene nati non poterit increpare. Kmetho non poterit alicui nobili vel pro nobili se gerenti7 nobilitatem ipsius8 increpare, nisi forte quod kmetho audierit per alium nobilem prius ipsum increpasse, et ipse se de huiusmodi improperio minime expurgavit9; hoc autem volumus intelligi de illis nobilibus10, qui ad expediciones serviunt et iuri terrestri subsunt, non autem de illis, qui in civitatibus residentes cervisiam propinant aut forte vagi nichil in terra habentes11, cum tales teneantur se expurgare12. || [f. 82]

7 Cod. SV. gerente; Cod. Flor. pro nobili gerentem.
8 Cod. Flor. ipsi.
9 Cod. Flor. et ipse de huiusmodi improperio minime expurgatus est.
10 Cod. Flor. hoc autem intelligi debet illis nobilibus.
11 Cod. Flor. haben.
12 Cod. Flor. expurgare etc.

[kmieć, szlachcic, miasto, propinacja, zniewaga, prawo ziemskie]
[peasant, nobleman, town, ale-selling privilege, insult, land law]

(22) De kmethonibus in silvis collocatis et libertatem habentibus, quod se movere non possunt, nisi agro exstirpato.

Quia libertas ob hoc per sapientes est inventa, ut silve et nemora, ubi modice13 utilitates proveniunt14, exstirpentur15 et ad ampliores utilitates reducantur16, unde si quis17 kmetho in silva, ubi villa locari debeat, liber- [s. 467] [s. 15] tatem acceptabit, non poterit de suo agro, nisi illum exstirpaverit, se movere1, quo extirpato facere poterit, secundum quod ius terrestre vel illius hereditatis exquirit et exposcit circa suam mocionem2.

13 W Cod. Flor. wyrazu tego nie ma.
14 Cod. SV. preveniunt.
15 Cod. Flor. extirpantur.
16 Cod. Flor, reducuntur.
17 W Cod. Flor. wyrazu tego nie ma.
1 Cod. Flor. moveri.
2 Cod. Flor. vocacionem etc.

[wolnizna, las, kmieć, zasadźca, lokacja wsi, prawo ziemskie, dziedzictwo]
[rent-free period, forest, peasant, locator, village foundation, land law, inheritance]

(23) De kmethonibus fugitivis de agris, qualiter tribus vicibus ad iudicium debent evocari. Cum autem scultetus aut kmeto de agro seu de hereditate sua3 absque culpa domini fugerit4, talis profugus debet per dominum in iudicio maiori et5 bannito ter et exsuperhabundanti quarto, ut ad suam hereditatem || [f. 820] redeat, evocari; qui si non redierit, taliter vocatus, dominus ville cum protestacione poterit suam hereditatem per alium collocari6, contumacia illius7 non obstante. Et si is profugus et contumax minas incusserit possessoribus agrorum qualescunque, tenebitur8 dominus, sub quo degerit, requisitus9 ius Polonicale cum eo poscentibus ministrare10, alias ille, sub quo fuerit, contradicens, penas penthnadzeszcza 11 incurret, tociens, quociens contra hanc constitucionem contravenerit12.

3 Cod. Flor. de agro proprio seu hereditate sua.
4 Cod. SV. fugierit.
5 W Cod. Flor. wyrazu tego nie ma.
6 Cod. Flor. poterit per alium suam hereditatem collocari.
7 Cod. Flor. ipsius.
8 Cod. SV. tenebit.
9 W Cod. Flor. wyrazu tego nie ma.
10 Cod. Flor. ministrare tenetur.
11 Cod. Flor. vulgariter pa nc znadze s cza.
12 Cod. Flor. fecerit.

[zbiegły sołtys, zbiegły kmieć, trzykrotne wezwanie, sąd gajony, dziedzictwo, niestanne, prawo polskie, statut] [runaway village headman, runaway peasant, threefold summons, banned court, inheritance, movable property, Polish law, statute]

(24) De scultetis, qualiter scultecias habere non possint preter domini voluntatem. Inutilem scultetum in hereditate retinens13 aut rebellem dominus potest precipere sculteciam suam vendere, qui si emptorem habere non poterit, tunc ille heres cum dicto sculteto debebunt14 et tenentur accedere ad iudicem terrestrem || et recipere ac eligere duas personas sagaces neutri [f. 83] parcium suspectas, qui valorem huiusmodi15 scultecie ad unam summam taxantes16 eidem domino sive heredi solvendam17 nunciabunt, et sic dominus soluta illa taxa pecuniali sculteciam pro se obtinebit.

13 Cod. Flor. tenens.
14 Cod. Flor. debent.
15 W Cod. Flor. wyrazu tego nie ma.
16 W Cod. SV. było pierwotnie »taxantes«, ale pisarz następnie »do« wykreślił i nad »taxan« umieścił kreskę
horyzontalną.
17 Cod. SV. solvandam.

[krnąbrny sołtys, dziedzictwo, przymusowa sprzedaż sołectwa, sąd ziemski, oszacowanie wartości sołectwa, pieniądze]
[recalcitrant village headman, inheritance, forced sale of the sołectwo, land court, valuation of the sołectwo, money]

(25) [s. 468] [s. 16] De incisione taxus vel aliarum arborum, qualiter possint retineri.

Primeva constitucione in capitulo »Statuimus eciam etc.« noscitur1 esse observatum, quod cum2 aliquis kmethonem vel quempiam in sua3 silva arestaverit4, eundem pro prima pignoracione tantum in securi pignorabit5, prout supra in eodem capitulo »Statuimus« est descriptum. Et quia diverse sunt silve, inter quas alique reperiuntur, in quibus sunt arbores magni valoris et precii, ut est taxus6 et alie7, quibus attentis, cum pignora debent precellere in valore8 || res, pro quibus pignoratur, visum est nobis et nostris [f. 830] baronibus, quod si quis intrans silvam alterius tales arbores vel hiis similes9 succiderit, poterit per heredem silve captivari et ad caucionem fideiussoriam petentibus10 assignari. Non enim consonum et sufficiens videtur11 pro tam dampno12 notabili leve pignus recipi, vel quod solummodo in pignore puniretur13; et similiter de gays, ubi pauce silve sunt, observetur14.

1 Cod. Flor. in capitulo »Statuimus« non scitur.
2 Cod. Flor. si.
3 W Cod. Flor. wyrazu tego nie ma.
4 Cod. SV. arestavit.
5 Cod. SV. pignoravit; Cod. Flor. pignoraverit.
6 Cod. Flor. taxis; w Cod. SV. pisarz zamieścił na interlinii nad tym wyrazem »czys «.
7 Cod. Flor. alie arbores.
8 W Cod. Flor. dwóch ostatnich wyrazów nie ma.
9 Cod. Flor. et aliis similes.
10 Cod. Flor. poscentibus.
11 Cod. Flor. videretur.
12 Cod. Flor. notabili dampno.
13 Cod. Flor. vel quod solum in pignore punietur.
14 Cod. Flor. observetur etc.

[statut, kmieć, rabunek leśny, prywatna własność lasu, zastaw, poręczenie, dziedzic]
[statute, peasant, forest robbery, private forest ownership, pledge, surety, heir]

(26) De retinentibus mellificia sub alio domino, quam morantur, qualiter non debent intercedi.

Mellificia in nemoribus seu borris alterius domini15 kmethones tenentes aut iure16 hereditario possidentes et sub alio degentes de tributis, alias dany seu melle17, tenentur18 respondere. Qui si in solucione tardi extiterint aut solvere recusaverint19, tunc dictus dominus poterit pro censu suo iudicare et inpignorare, et dominus, sub quo deget, non tenetur eum defensare, sed pe- [s. 469] [s. 17] tenti iusticiam cum || eodem tenebitur ministrare, ut de communi molendinatore eciam est in libro terrestri superius est provisum1.

15 Cod. Flor. seu borris in bonis alterius domini.
16 Cod. Flor. aut de iure.
17 Cod. SV i Flor. mella.
18 Cod. Flor. teneantur.
19 Cod. Flor. neglexerint.

1 Cod. Flor. tunc dominus dictus, sub quo degunt, non tenetur eos defensare, sed petenti iusticiam cum eisdem tenebitur ministrare, ut de communi molendinatore eciam in libro terrestri superius est expressum.

[bartnictwo, kmieć, prawo dziedziczne, danina miodowa, egzekucja należności, prawo ziemskie] [beekeeping, peasant, hereditary right, honey tribute, debt enforcement, land law]

(27) De succensione borre aut gay, qualiter iure Polonico debet iudicari. Frequenter solet evenire, quod nobiles sive plebey borram, silvam aut gayum dictam2

zapustu cuiuscunque ex industria intrantes aut casu3 sive caumate, alias pazarem 4, succenderint5 et de hoc per dominum ville fuerint inculpati6, tales non alio iure, nisi Polonico, tanquam incendarii debent iudicari, et licet honori ipsorum per hec minime derogatur, nichilominus convicti, si fuerit kmetho et non habet, unde solvat, redimet vitam7 X marcis, sicut pro capite plebey dari8 est consuetum.

2 Cod. Flor. dictum.
3 Cod. Flor. causa.
4 Cod. Flor. sive arvopirio vulgariter pozarem; Cod. SV. caminata; w tymże kodeksie na marginesie górnym karty
84-tej czytamy: »arvipirium poszoga «.
5 Cod. SV. succenderit.
6 Cod. Flor. et ob hoc per dominum ville inculpati fuerint.
7 Cod. Flor. et habet, unde solvat, redimat vitam.
8 Cod. SV. dare.

[podpalenie lasu, plebej, prawo polskie, kmieć, kara śmierci, wykupienie od kary śmierci] [forest arson, plebeian, Polish law, peasant, capital punishment, redemption from the death penalty]

(28) De pena recipientis cervum vel onagrum et aliarum9 ferarum. Nonnulle displicencie sive10 controversie inter nobiles nostros in venacionibus oriuntur, eo, quod aliqui feras agitatas per canes [f. 840] alterius recipere non verentur11. Unde si aliquis inantea12 cervum vel13 onagrum vel aprum per canes14 alterius agitatum et15 captum vi vel occulte ante canes alienos16 receperit aut rapuerit et pro se tollens usurpaverit17, talis usurpans pro ferinis seu carnibus18 tres marcas et pro pena alias tres marcas illi, cuius fera est, solvere sit astrictus19.

9 Cod. SV. alarum.
10 Cod. Flor. seu.
11 Cod. Flor. agitatas inter canes recipere non verentur.
12 Cod. Flor. qui deinceps.
13 W Cod. Flor. wyrazu tego nie ma.
14 W Cod. Flor. dwóch ostatnich wyrazów brak.
15 Cod. Flor. vel.
16 Cod. Flor. alienos.
17 Cod. Flor. vel pro se usurpaverit.
18 Cod. Flor. pro carnibus.
19 Cod. Flor. illi, cui talis iniuria facta est, solvere sit astrictus etc.

[szlachcic, myślistwo, prawo myśliwskie, spór o zdobycz]
[nobleman, hunting, hunting law, dispute over the prey]

(29) [s. 470] [s. 18] De venatoribus leporum, quod venari non possunt absque voluntate

domini illius hereditatis.

Cum autem lepores venantes solent pauperibus nobilibus1 infinita committere nocumenta atque dampna, bona eorum et fruges conculcando, eapropter prohibemus, quod a festo s. Adalberti usque2 ad congregacionem omnium frugum yemalium et estivalium de campis in bonis alterius3 absque voluntate eiusdem venari non presumat, alias dampnum passo tres marcas pro pena || se noverit incursurum4.

1 Cod. Flor. hominibus.
2 Cod. SV. atque.
3 Cod. Flor. de campis in domum conductis eciam nullus audet in bonis alterius.
4 Cod. Flor. incursurum etc.

[szlachcic, szkoda, polowanie na zające, dzień św. Wojciecha, zasiewy, plony, ochrona upraw, kara trzech grzywien]
[nobleman, damage, hare hunting, St Adalbert’s Day, sown fields, crops, protection of crops, fine of three marks]

(30) De servis illiberis, quod servari per quempiam non debent, sed ad curiam domini regis tradi vel protestari.

In lege imperiali continetur, quod servi illiberi et ancille non possunt nec valent5 de manibus dominorum liberari, nisi per eosdem fuerint6 manumissi et libertati restituti. Sed quia7 multociens tales illiberi manus dominorum suorum subterfugientes et evadere volentes apud alienos terrigenas et vicinos, cum effugiunt, pernoctantur8 et servantur, et sic tali modo dominos suos postponunt9 et evadentes ad propria revertuntur, ex quorum fuga domini non modica dampna percipiunt, ac si hereditatem deperderent, cum servos illiberos dominus, ubi vult, locare potest, hereditatem per ipsos novam erigendo10, unde si aput aliquem tales de cetero pernoctabuntur11 et servabuntur, idem eosdem debet retinere et in curia proximiore domini12 regis protestari, quod tales haberet retentos et servaret13, quod si ille14 || [f. 850] facere obmiserit et dominus servi per testes conprobaverit contra ipsum, quod illum15 illiberum sic non protestatum servavit, qui eundem illiberum domino, cuius fuerit, solvere tenebitur cum pena pent cza 16.

5 Cod. Flor. valeant.
6 Cod. Flor. fuerint per eosdem.
7 Cod. Flor. Et quia.
8 Cod. Flor. cum fugiunt, pernocturnantur.
9 Cod. Flor. postponentes.
10 Cod. Flor. potest novam hereditatem per ipsos erigendo.
11 Cod. Flor. unde si decetero tales apud aliquem pernocturnabuntur.
12 W Cod. Flor. wyrazu tego nie ma.
13 Cod. Flor. quod habet tales retentos et servatos.
14 Cod. Flor. illi.
15 Cod. Flor. ille.
16 Cod. Flor. pena XV.

[prawo cesarskie, słudzy niewolni, zbiegostwo, dziedzictwo, dwór królewski, przymus wydania zbiega, kara piętnadzieścia]
[imperial law, unfree servants, flight of serfs, inheritance, royal court, compulsory surrender of a fugitive, fine of fifteen]

(31) [s. 471] [s. 19] De fraternitatibus destruendis et victualibus per dominos statuendis et

aliis rebus marcimonialibus.

Ad precludendum1 viam fraternitatibus2, quas mechanici civitatum observant, statuimus, quod palatinus, capitaneus cum aliis dignitariis terre illius singulis annis in certa die mensuras tam frumentorum, quam pannorum et aliarum rerum terrestrium, que ad fora per kmethones adducuntur et que in regno nostro inveniuntur, precia instituere, indicere et corrigere debent iuxta consuetudinem3 diucius observatam, ne4 circa easdem mensuras et precia fraudes non committantur atque dolus, et quod fraternitates huiusmodi omnino destruantur5; et si amplius6 contra hanc institucionem nostram dicte fraternitates in quibuscunque civitatibus nostris inter mechanicos invenientur7 et recipientur8, tunc illi mechanici, inter quos || talis fraternitas re- [f. 86] perta fuerit9, penam LXX marcas, alias szedmdzesszanth, camere nostre applicandam se noverint incursuros10.

1 Cod. Flor. precludendam.
2 Cod. Flor. fraternitatis.
3 Cod. Flor. precia instituere proniorem ut corrigi debeant iuxta consuetudinem.
4 Cod. Flor. ut.
5 W Cod. Flor. ośmiu ostatnich wyrazów brak.
6 Cod. Flor. peramplius.
7 Cod. Flor. Inveniantur.
8 W Cod. Flor. dwóch ostatnich wyrazów brak.
9 Cod. Flor. fuerit reperta.
10 Cod. Flor. penam szedmnadzescza, videlicet quatuordecem marcas, curie nostre applicandam se noverint incursuros etc. — Expliciunt statuta Pollonicalia conposita per magnificos viros ac barones, similiter et per nobiles, necnon per communitatem in generali convencione in Vartha et ibidem confirmata etc.

[bractwo, zmowa cenowa, wojewoda, starosta, cena, miara, cecha, taksy wojewodzińskie, kmieć, zwyczaj, rzemieślnik, kara siedemnadzieścia]
[guild fraternity, price-fixing conspiracy, palatine, starosta, price, measure, guild, palatine tariffs, peasant, custom, artisan, fine of seventy]